De Nederlandse tuincentrumsector staat voor een cruciale periode waarin traditionele verkoopmodellen en logistieke processen worden afgestemd op de veranderende wensen van consumenten. Met een marktwaarde van bijna €2,5 miljard in 2023 en een jaarlijks groeitempo van 3-4 procent blijft de sector relevant, maar wordt ze geconfronteerd met een reeks uitdagingen die zowel de fysieke winkels als de online verkoop beïnvloeden. De coronapandemie heeft hierbij een versnelling in gang gezet, terwijl concurrentie van internationale spelers en klimaatveranderingen de sector extra complex maken.
Van fysieke winkel naar hybride ervaring
Traditionele tuincentra hebben lange tijd op de lokale gemeenschap gebankt, met een focus op persoonlijke service en directe verkoop van tuinplanten, grondstoffen en tuinaccessoires. Recentelijk zien we echter een sterke verschuiving naar hybride verkoopmodellen. Volgens een onderzoek van TNO uit 2022 hebben 68 procent van de Nederlandse tuinbezitters een online bestelproces gebruikt voor het kopen van planten, terwijl 42 procent van de winkelaars hun eigen websites heeft uitgebreid met digitale configuratie- en besteltools. De coronacrisis heeft hierbij een katalysator-effect gehad: bedrijven zoals startpagina hebben hun online aanwezigheid versterkt met virtuele plantentuinboutraden en digitale catalogi, wat de verkoop van zaden en planten met gemiddeld 15 procent heeft verhoogd in de eerste helft van 2023.
De fysieke winkels moeten zich hierop voorbereiden door digitale integratie te bevorderen. Zo heeft de Nederlandse Vereniging van Tuinbouwbedrijven (NVTB) in samenwerking met de Kenniscentrum Tuinbouw een programma gelanceerd dat tuincentra helpt met het implementeren van e-commerce oplossingen, zoals online configuratie van tuinmeubilair en digitale bestellijsten voor klanten met beperkte mobiliteit. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf ‘Tuin & Tuinbouw’ in Utrecht, dat sinds 2022 een eigen app heeft ontwikkeld waarmee klanten hun bestellingen kunnen maken, opvolgen en zelfs online planten kunnen planten via AR-technologie.
Klimaatverandering en de toekomst van de tuinbouw
Een van de grootste uitdagingen voor de Nederlandse tuincentrumsector is de impact van klimaatverandering. De gemiddelde temperatuur in Nederland is sinds 1950 met bijna 1,5 graden gestegen, en het aantal hitteperioden is verdubbeld. Hierdoor worden traditionele plantensoorten zoals de tuinboompjes en bomen steeds kwetsbaarder, terwijl de vraag naar exotische planten uit tropische en subtropische streken toeneemt. Volgens het KNMI is 2022 het warmste jaar sinds begin metingen in 1850, en dit heeft geleid tot een schadeaanslag van €50 miljoen aan tuinbouwproducten door hitte en droogte.
De sector reageert hierop door innovatieve oplossingen te ontwikkelen. Zo heeft de Nederlandse Tuinbouwkamer samen met onderzoeksinstellingen zoals Wageningen University een nieuwe plantencultuur ontwikkeld die beter bestand is tegen hitte en droogte, zoals de ‘tolerante’ variëteiten van de tuinboom. Daarnaast zien we een groeiende vraag naar duurzame en klimaatbestendige planten, zoals de ‘heat-tolerant’ variëteiten van rozen en de ‘droogtebestendige’ variëteiten van kruiden. Tuincentra moeten hierdoor hun assortiment aanpassen en klanten bewust maken van deze nieuwe producten. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf ‘De Tuinbouwkamer’ in Apeldoorn, dat sinds 2021 een speciaal assortiment ‘klimaatbestendige planten’ aanbiedt, met een garantie op overleven van de planten in de eerste twee weken na planten.
De rol van technologie in de toekomst van tuincentra
Technologische innovatie speelt een steeds grotere rol in de Nederlandse tuincentrumsector. De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) en machine learning helpt tuincentra om hun voorraad beter te beheren en klantgedrag te analyseren. Zo heeft het bedrijf ‘Plant & Florist’ in Amsterdam een AI-gestuurde voorraadbeheersoftware ontwikkeld die inzicht geeft in welke planten in welke regio’s het beste verkocht worden, wat leidt tot een efficiëntere voorraadbeheer en lagere schade door overbestellingen. Daarnaast wordt er steeds meer gebruikgemaakt van IoT (Internet of Things) sensoren om de groeiomstandigheden van planten te monitoren en zo de productiviteit te verhogen.
Een andere opkomende technologie is blockchain, die wordt gebruikt om de afkomst en kwaliteit van planten te traceren. Zo heeft het bedrijf ‘Tuin & Tuinbouw’ in samenwerking met de Nederlandse Tuinbouwkamer een blockchain-lossensysteem ontwikkeld dat de afkomst van planten traceert vanaf de teelt tot in de winkel. Dit helpt klanten om duurzame en ethisch geteelde planten te selecteren, wat bijdraagt aan de groeiende vraag naar transparantie en duurzaamheid in de tuincentrumsector. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar het gebruik van 3D-printing voor tuinaccessoires en plantenpotten, wat de productieprocessen kan vereenvoudigen en de kosten kan verlagen.
- In 2023 heeft 68 procent van de Nederlandse tuinbezitters een online bestelproces gebruikt voor het kopen van planten.
- De gemiddelde temperatuur in Nederland is sinds 1950 met 1,5 graden gestegen, met een verdubbeling van hitteperioden.
- Het bedrijf ‘Tuin & Tuinbouw’ heeft sinds 2022 een app ontwikkeld voor online plantenplanten via AR-technologie.
- De Nederlandse Tuinbouwkamer heeft samen met Wageningen University nieuwe ‘klimaatbestendige’ plantenculturen ontwikkeld.
- AI-gestuurde voorraadbeheersoftware van ‘Plant & Florist’ leidt tot een efficiëntere voorraadbeheer en lagere schade door overbestellingen.
De Nederlandse tuincentrumsector staat aan de vooravond van een transformatie. De combinatie van digitale innovatie, klimaatadaptatie en veranderende consumentenwensen zorgt voor een dynamische markt. Bedrijven die zich snel aanpassen aan deze veranderingen zullen de voorsprong behouden, terwijl traditionele modellen die te langzaam reageren, mogelijk achterblijven. Voor consumenten betekent dit een breder aanbod aan producten en diensten, inclusief duurzame en klimaatbestendige oplossingen. De toekomst van de tuincentrumsector ligt in het succesvol integreren van technologie en duurzaamheid, waardoor zowel de sector als de consumenten profiteren.